ಕೈದಿಗಳ ಶ್ರಮ, ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಕಲೆ : ಭವ್ಯ ವಿಧಾನಸೌಧದ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಥೆ, ಅಂದಿನ-ಇಂದಿನ ವೆಚ್ಚದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ

History of Vidhana Soudha : ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಧಾನಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾರದ ಕಳಶದಂತೆ ರಾಜಾಜಿಸುತ್ತಿರುವ ವಿಧಾನಸೌಧವು ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಭವ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಚೇರಿಗಳು ಹಾಗೂ ನಾಯಕರ ಸಭಾಂಗಣಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಒಡಲಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಈ ಮಹಾನ್ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಅದರ ಅದ್ಭುತ ಸೌಂದರ್ಯ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ "ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ತಾಜ್‌ಮಹಲ್" ಎಂದೇ ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿಧಾನಸೌಧದ ಇತಿಹಾಸ ಹಾಗೂ ಅಡಿಪಾಯದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದ ಹೊಸದರಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಲು ಒಂದು ಸುಸಜ್ಜಿತ ಹಾಗೂ ವಿಶಾಲವಾದ ಶಾಸಕಾಂಗ ಭವನದ ಅಗತ್ಯ ತೀವ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಕೆ. ಸಿ. ರೆಡ್ಡಿ ಅವರ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಸೌಧ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಆಲೋಚನೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, 1951 ರ ಜುಲೈ 13 ರಂದು ಭಾರತದ ಅಂದಿನ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಈ ಭವ್ಯ ಸೌಧಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಶಂಕುಸ್ಥಾಪನೆ ನೆರವೇರಿಸಿದರು.

ನಿರ್ಮಾಣದ ರೂವಾರಿ ಕೆಂಗಲ್ ಹನುಮಂತಯ್ಯ
ವಿಧಾನಸೌಧ ಇಂದಿನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾಗಿ ಎದ್ದುನಿಂತಿರಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಮತ್ತು ಗೌರವ ಸಲ್ಲುವುದು ರಾಜ್ಯದ ಎರಡನೇ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಕೆಂಗಲ್ ಹನುಮಂತಯ್ಯ ಅವರಿಗೆ. ಹೌದು.. ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದ ಅಠಾರಾ ಕಚೇರಿ (ಪ್ರಸ್ತುತ ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್) ಎದುರು, ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವಂತಹ ವಿಶಿಷ್ಟ ಭವನ ಇರಲೇಬೇಕೆಂಬುದು ಹನುಮಂತಯ್ಯನವರ ತೀವ್ರ ಹಠ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಕನಸಾಗಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಶೈಲಿಯ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ನಮ್ಮದೇ ನಾಡಿನ ಕಲೆಯನ್ನು ಸಾರುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಅವರೇ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಿ ಈ ಭವ್ಯ ಕಟ್ಟಡ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಹಗಲಿರುಳು ಶ್ರಮಿಸಿದರು.

4 ವರ್ಷಗಳ ನಿರಂತರ ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಶಾಸನೀಯ ನಿರ್ಧಾರಗಳು
ವಿಧಾನಸೌಧದ ಕಾಮಗಾರಿಯು 1952 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಬೃಹತ್ ಸೌಧದ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲು ಸುಮಾರು 4 ವರ್ಷಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಸಮಯ ಬೇಕಾಯಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1956 ರಲ್ಲಿ ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡು, ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಯಿತು.

ಜನಶಕ್ತಿಯ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಕೊಡುಗೆ: ಈ ಮಹತ್ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸುಮಾರು 5,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾರ್ಮಿಕರು ರಾತ್ರಿ-ಹಗಲೆನ್ನದೆ ದುಡಿದರು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ನಾಡಿನ ವಿವಿಧ ಮೂಲೆಗಳಿಂದ ಬಂದ 1,500 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿಪುಣ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕಲ್ಲುಕುಟಿಗರು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯ ಹೆಣೆಯುವಂತೆ ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.

ಕೈದಿಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ ನಿರ್ಧಾರ: ಈ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶೇಷವಾದ ಹಾಗೂ ಮಾನವೀಯ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ನೂರಾರು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ ಕೈದಿಗಳು. ಅವರು ತೋರಿದ ಅಪ್ರತಿಮ ನಿಷ್ಠೆ, ಶ್ರಮ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ನಡತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅವರ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಅವಧಿ ಮುಗಿಯುವ ಮುನ್ನವೇ ಸರ್ಕಾರ ಅವರನ್ನು ಜೈಲಿನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.

ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣ
ಲೋಕೋಪಯೋಗಿ ಇಲಾಖೆಯ ಮುಖ್ಯ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿದ್ದ ಬಿ. ಆರ್. ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ಅವರು ವಿಧಾನಸೌಧದ ಪ್ರಮುಖ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಭಾರತೀಯತೆಯ ಮೆರುಗು ನೀಡಲು ವಿವಿಧ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಧಾನಸೌಧವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ನವ-ದ್ರಾವಿಡ (Neo-Dravidian), ಇಂಡೋ-ಸಾರ್ಸೆನಿಕ್ ಹಾಗೂ ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಶೈಲಿಗಳ ಅತ್ಯದ್ಭುತ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಭವ್ಯ ಕಂಬಗಳು, ಗುಮ್ಮಟಗಳು ಹಾಗೂ ಮುಂಭಾಗದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪ್ರೇಮಿಗಳನ್ನು ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

ವಿಧಾನಸೌಧದ ಖರ್ಚು ವೆಚ್ಚದ ವಿವರಗಳು
ವಿಧಾನಸೌಧ ನಿರ್ಮಾಣದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ಹಣಕಾಸಿನ ವಿಚಾರ ದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗಿತ್ತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ₹30 ಲಕ್ಷದಿಂದ ₹50 ಲಕ್ಷದ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರಳ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದು ಯೋಜನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಕೆಂಗಲ್ ಹನುಮಂತಯ್ಯನವರು ವಿಶಾಲವಾದ ಹಾಗೂ ಭವ್ಯವಾದ ಕಟ್ಟಡದ ಕನಸು ಕಂಡಿದ್ದರಿಂದ, 1956 ರಲ್ಲಿ ಇದು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ ಕರ್ನಾಟಕ ಗ್ಯಾಸೆಟಿಯರ್ ಪ್ರಕಾರ ತಗುಲಿದ ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚ ₹ 1.75 ಕೋಟಿ (ಸುಮಾರು ₹14.8 ಮಿಲಿಯನ್). ಅಂದಿನ ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ₹1.75 ಕೋಟಿ ಎಂಬುದು ಬೃಹತ್ ಮೊತ್ತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಅಂದಿನ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಿಂದ ಕೆಂಗಲ್ ಹನುಮಂತಯ್ಯನವರು ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪದ ಟೀಕೆ-ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಸ್ತಿ ಮೌಲ್ಯ: ಕಾಲ ಬದಲಾದಂತೆ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡದ ಮೌಲ್ಯ ಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇಂದಿನ ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಹಾಗೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಧಾನಸೌಧದ ಅಂದಾಜು ಆಸ್ತಿ ಮೌಲ್ಯವು ಬಾರಿಯ ₹ 3,900 ಕೋಟಿಗೂ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಾರ್ಷಿಕ ನಿರ್ವಹಣಾ ವೆಚ್ಚ: ಅಂದು ಕೇವಲ ಒಂದೂ ಮುಕ್ಕಾಲು ಕೋಟಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದ್ದ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭವನವನ್ನು ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಡಲು ಹಾಗೂ ಪ್ರತೀವರ್ಷ ಬಣ್ಣ ಬಳಿದು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ತಗುಲುವ ವಾರ್ಷಿಕ ವೆಚ್ಚವೇ ₹ 2 ಕೋಟಿಗೂ ಅಧಿಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಅಂದು ಕಟ್ಟಡ ಕಟ್ಟಲು ತಗುಲಿದ ವೆಚ್ಚಕ್ಕಿಂತಲೂ ಇಂದಿನ ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಿರ್ವಹಣಾ ವೆಚ್ಚವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

"ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲಸ ದೇವರ ಕೆಲಸ" ಶೀರ್ಷಿಕೆ  
ವಿಧಾನಸೌಧದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದರೆ ಅದರ ಮುಂಭಾಗದ ಬೃಹತ್ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿರುವ "ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲಸ ದೇವರ ಕೆಲಸ" ಎಂಬ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಲು. ಜನಸೇವೆ ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತವೇ ಪರಮಧರ್ಮ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೆನಪಿಸಲು ಈ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಕೆತ್ತಿಸಲಾಯಿತು.

ಇದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ, 1957 ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಸಾಲನ್ನು ತೆಗೆದು ಅದರ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯವಾದ 'ಸತ್ಯಮೇವ ಜಯತೇ' ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ₹7,500 ವೆಚ್ಚದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಆ ಬದಲಾವಣೆ ಎಂದಿಗೂ ಜಾರಿಗೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ "ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲಸ ದೇವರ ಕೆಲಸ" ಎಂಬ ಅಮರ ವಾಕ್ಯವೇ ಇಂದಿಗೂ ಸೌಧದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿದೆ.