ಕಾವೇರಿ ತೀರ್ಥೋದ್ಭವದ ಇತಿಹಾಸವೇನು ಗೊತ್ತಾ? ಇದರ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಏನು?

ಕಾವೇರಿ ತೀರ್ಥೋದ್ಭವ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕೊಡಗಿನ ತಲಕಾವೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷಣವನ್ನು ಕಾವೇರಿ ತೀರ್ಥೋದ್ಭವ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
 

ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕಾವೇರಿ ದೇವಿಯು ಕಾವೇರ ಮಹರ್ಷಿಯ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಜನಿಸಿದಳು. ಲೋಕದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ನದಿಯಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದ ಕಾವೇರಿ, ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿಯ ತಪ್ಪಲಿನ ತಲಕಾವೇರಿಯಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಜಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದಳು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥನದಲ್ಲಿ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಹರ್ಷಿ ಮತ್ತು ಕಾವೇರಿ ದೇವಿಯ ಕಥೆಯೂ ಬರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತಿವರ್ಷ ತುಲಾ ಸಂಕ್ರಮಣದಂದು ತಲಕಾವೇರಿಯ ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಜಲ ಉಕ್ಕಿ ಬರುವ ಸಮಯವನ್ನು ತೀರ್ಥೋದ್ಭವದ ಕ್ಷಣವೆಂದು ಭಕ್ತರು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ತಲಕಾವೇರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಕಾವೇರಿ ದೇವಿಯ ದರ್ಶನ ಪಡೆದು, ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕಾವೇರಿ ನದಿ ಕೊಡಗು, ಮೈಸೂರು, ಮಂಡ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ತಮಿಳುನಾಡಿನತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಹಾಗೂ ಜನಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ತಲಕಾವೇರಿಯ ಕಾವೇರಿ ತೀರ್ಥೋದ್ಭವವು ಹೀಗಾಗಿ ಪುರಾಣ, ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ, ಕೊಡಗಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಕಾವೇರಿ ನದಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದೆ. ಕಾವೇರಿ ತೀರ್ಥೋದ್ಭವ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಲಕಾವೇರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ. ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇಲ್ಲಿಯೇ ಕಾವೇರಿ ನದಿ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ತುಲಾ ಸಂಕ್ರಮಣದಂದು ತಲಕಾವೇರಿಯ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥೋದ್ಭವವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ.

ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕಾವೇರಿ ದೇವಿ ಕವೇರ ಮುನಿಯ ಪುತ್ರಿ. ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ನದಿಯಾಗಿ ಹರಿಯಲು ಅವರು ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದರು. ಮತ್ತೊಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥನದಲ್ಲಿ, ಕಾವೇರಿ ದೇವಿ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮುನಿಯ ಕಮಂಡಲುವಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ, ಗಣೇಶನು ಕಾಗೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಕಮಂಡಲುವನ್ನು ಕೆಡವಿದನು. ಆಗ ಕಾವೇರಿ ನೀರಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿ ಜನರಿಗೆ ಪವಿತ್ರ ನದಿಯಾಗಿ ಹರಿಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದಳು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ.

ತೀರ್ಥೋದ್ಭವ ಎಂದರೇನು?
ತುಲಾ ಸಂಕ್ರಮಣದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಶುಭ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡಿಕೆಯೊಳಗಿನಿಂದ ನೀರು ಉಕ್ಕಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಕ್ಷಣವನ್ನು ಕಾವೇರಿ ತೀರ್ಥೋದ್ಭವ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತರು ಈ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕೊಡಗಿನ ಜನರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ
ಕಾವೇರಿ ಕೊಡಗಿನ ಜೀವನಾಡಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ತಲಕಾವೇರಿಯ ತೀರ್ಥೋದ್ಭವವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಮೇಲಿನ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಆರಾಧನೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿಯೂ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಲಕಾವೇರಿ ಭಾಗಮಂಡಲ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ತಮಿಳುನಾಡು  ಪೂಂಪುಹಾರ್ ಬಳಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವ ಕಾವೇರಿ, ಹೀಗೆ ನದಿಯ ಪಯಣ ಸಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಾವೇರಿ ತೀರ್ಥಉದ್ಭವದ ಮಹತ್ವವೇನು
ಪ್ರತಿವರ್ಷ ತುಲಾ ಸಂಕ್ರಮಣದಂದು ತಲಕಾವೇರಿಯ ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಜಲ ಉಕ್ಕಿ ಬರುವ ಸಮಯವನ್ನು ತೀರ್ಥೋದ್ಭವದ ಕ್ಷಣವೆಂದು ಭಕ್ತರು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ತಲಕಾವೇರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಕಾವೇರಿ ದೇವಿಯ ದರ್ಶನ ಪಡೆದು, ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಕೊಡಗಿನ ತಲಕಾವೇರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ತುಲಾ ಸಂಕ್ರಮಣದ ದಿನದಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಶುಭ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಕುಂಡಿಕೆಯಿಂದ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಪವಿತ್ರ ಜಲ ಉಕ್ಕಿ ಬರುವುದೇ ಕಾವೇರಿ ತೀರ್ಥೋದ್ಭವ. ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಲೋಪಮುದ್ರೆ ಜನ್ಮ: ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಗಳಾದ ವಿಷ್ಣುಮಾಯೆಯು ಲೋಕ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದಳು. ಕಾವೇರ ಮುನಿಯು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಆಕೆಯನ್ನು ದತ್ತು ಪಡೆದನು. ಆಕೆಯೇ ಮುಂದೆ ಕಾವೇರಿಯಾದಳು. [1]  ಮುನಿಯ ಕಮಂಡಲ: ಕಾವೇರಿಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತವನ್ನು ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮುನಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದಳು.

ಅಗಸ್ತ್ಯರು ತಮ್ಮ ಕಮಂಡಲದಲ್ಲಿ (ನೀರಿನ ಪಾತ್ರೆ) ಆಕೆಯ ಪವಿತ್ರ ರೂಪವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ದೇವತೆಗಳ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಗಣೇಶನು ಕಾಗೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಅಗಸ್ತ್ಯರ ಕಮಂಡಲವನ್ನು ಕೆಡವಿದನು. ಆಗ ಕಮಂಡಲದಲ್ಲಿದ್ದ ನೀರು ಹರಿದು ಕಾವೇರಿ ನಡಿಯಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸಿತು.

ವಿಸ್ಮಯವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ದರ್ಶನ: ಇದು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ನಿಗದಿತ ಲಗ್ನದಲ್ಲಿ (ಮಕರ ಲಗ್ನ ಮುಂತಾದವು) ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳ ಕಾಲ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ವಿಸ್ಮಯ.ಬತ್ತದ ಕುಂಡಿಕೆ: ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ಆ ಪುಟ್ಟ ಬ್ರಹ್ಮ ಕುಂಡಿಕೆಯಿಂದ ಭಕ್ತರು ಎಷ್ಟೇ ಸಾವಿರಾರು ಕೊಡ ನೀರು ತೆಗೆದರೂ ಕುಂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜಲ ಎಂದಿಗೂ ಬತ್ತುವುದಿಲ್ಲ, ಇದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಚ್ಚರಿಯಾಗಿದೆ.

ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಉಳ್ಳಿಯಡ ಎಂ ಪೂವಯ್ಯ ಅವರು ವಿವರಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ ಕೊಡಗಿನ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಎಂಬ ತಪೋ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ ಕಾವೇರ ಎಂಬ ಮುನಿಗೆ ಮಕ್ಕಳಿರಲಿಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವನ ನೆನೆದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕಾವೇರನ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಮಣಿದ ಬ್ರಹ್ಮ ತನ್ನ ಮಗಳು ಲೋಪಮುದ್ರೆಯನ್ನ ದತ್ತು ನೀಡುತ್ತಾನೆ, ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಋಷಿ ಮುನಿಯಾದ ಕಾವೇರನು ದತ್ತು ಪ್ರುತ್ರಿಯಾಗಿ ಪಡೆದು ಅವಳೇ ಮುಂದೆ ಕಾವೇರಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ ನಂತರ ಒಮ್ಮೆ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮುನಿ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿಗರೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಬಹಳ ರೂಪವತಿಯಾಗಿದ್ದ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮುನಿಯ ಪತ್ನಿಯಾಗಲು ಒಪ್ಪುತ್ತಾಳೆ.  ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮುನಿ ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ನನ್ನನ್ನು ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಬಿಟ್ಟಿರಕೂಡದು ಎಂಬ ಷರತ್ತು ಹಾಕುತ್ತಾಳೆ. 

ಷರತ್ತಿನ ಒಪ್ಪಿದ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಬಳಿಲ ಕಾವೇರಿಯನ್ನ ವಿವಾಹವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ದಿನ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ ಮಾಡಲು ತೆರಳುವಾಗ ಕಾವೇರಿಯನ್ನ ಮಂತ್ರಿಸಿ ನೀರಿನ ರೂಪ ಮಾಡಿ ತನ್ನ ಕಮಂಡಲಿನಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭ ಕಾಗೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಕಮಂಡಲಿನಿಯನ್ನ ಮಗಚುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿದ ಕಾವೇರಿ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿಯಿಂದ ನೀರಿನ ರೂಪದಲ್ಲೊ ನದಿಯಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತಾಳೆ.  ತಲಕಾವೇರಿಯಿಂದ ಭಾಗಮಂಡಲದವರೆಗೆ ಗುಪ್ತಗಾಮಿನಿಯಾಗಿ ಹರಿದು ಲೋಕ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ತೆರಳುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಕಾವೇರಿ ಕೊಡಗಿನ ಜೀವನಾಡಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ತಲಕಾವೇರಿಯ ತೀರ್ಥೋದ್ಭವವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಮೇಲಿನ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಆರಾಧನೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿಯೂ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಲಕಾವೇರಿ ಭಾಗಮಂಡಲ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ತಮಿಳುನಾಡು  ಪೂಂಪುಹಾರ್ ಬಳಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವ ಕಾವೇರಿ, ಹೀಗೆ ನದಿಯ ಪಯಣ ಸಾಗುತ್ತದೆ.