ಗಣಿಗಾರರ ಉಡುಪಿನಿಂದ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಫ್ಯಾಷನ್‌ವರೆಗೆ: ಬ್ಲೂ ಜೀನ್ಸ್ ಹುಟ್ಟಿ ಬಂದ ರೋಚಕ ಕಥೆ!

ಇಂದು ನಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಜೀನ್ಸ್ ಎಷ್ಟು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆಯೆಂದರೆ, ಧರಿಸುವಾಗ ಇದರ ಹಿಂದಿರುವ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಾವು ಯಾರೂ ಯೋಚಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಲಿಂಗ, ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬಡವ-ಬಲ್ಲಿದನೆಂಬ ತಾರತಮ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರ ವಾರ್ಡ್ರೋಬ್ನಲ್ಲೂ ಜೀನ್ಸ್ ಜಾಗ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೇ ಹೊಸ ನಮೂನೆಯ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಬಂದರೂ, ಡೆನಿಮ್ ತನ್ನ ಬಹುಮುಖತೆ ಹಾಗೂ ಬಾಳಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಟಾಪ್ ಗೇರ್‌ನಲ್ಲೇ ಇದೆ.

ಆದರೆ, ಈ ನೀಲಿ ಜೀನ್ಸ್ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಎಲ್ಲಿ? ಇದರ ಬೆನ್ನ ಹಿಂದಿರುವ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಕಥೆಯೇನು? ಬನ್ನಿ, 18ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಇಂದಿನ ‘ಹಸಿರು (ಸುಸ್ಥಿರ) ಡೆನಿಮ್’ ವರೆಗಿನ ರೋಚಕ ಪಯಣವನ್ನು ತಿಳಿಯೋಣ.

ಸೆರ್ಗೆ ಡಿ ನೀಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜೀನ್ಸ್ ಹುಟ್ಟು

ಡೆನಿಮ್ ಜನ್ಮಸ್ಥಳದ ಬಗ್ಗೆ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ವಿಭಿನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿದ್ದರೂ, ಇದು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ 'ನೀಮ್ಸ್' (Nîmes) ನಗರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿತು ಎಂಬುದು ಬಹುತೇಕರ ನಂಬಿಕೆ.

ಅದೊಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಕಾಕತಾಳೀಯ! ಇಟಲಿಯ ಜಿನೋವಾ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ‘ಜೀನ್’ ಎಂಬ ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಹತ್ತಿ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ತಯಾರಿಸಲು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ನೀಮ್ಸ್ ನಗರದ ನೇಕಾರರು ಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆ ಪ್ರಯತ್ನ ವಿಫಲವಾಯಿತಾದರೂ, ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ, ಅತ್ಯಂತ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಹೊಸ ಮಾದರಿಯ ಬಟ್ಟೆಯೊಂದು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು.

ಈ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ‘ಟ್ವಿಲ್ ನೇಯ್ಗೆ’ (Twill weave) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ನೇಕಾರರು ಮೇಲ್ಭಾಗದ (ವಾರ್ಪ್) ದಾರಗಳಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ 'ಇಂಡಿಗೋ' ಬಳಸಿ, ಕೆಳಗಿನ (ವೇಫ್ಟ್) ದಾರಗಳನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲೇ ಬಿಟ್ಟರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬಟ್ಟೆಯ ಒಂದು ಬದಿ ನೀಲಿಯಾಗಿಯೂ, ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿ ಬಿಳಿಯಾಗಿಯೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆಗೆ ಅವರು "ಸೆರ್ಗೆ ಡಿ ನೀಮ್ಸ್" (Serge de Nîmes - ಅಂದರೆ ನೀಮ್ಸ್ ನಗರದ ಟ್ವಿಲ್ ಬಟ್ಟೆ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇದೇ ಮಾತು "ಡೆನಿಮ್" ಆಗಿ ಬದಲಾಯಿತು.

ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, 'ಜೀನ್ಸ್' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದ್ದು ಇಟಲಿಯ 'ಜಿನೋವಾ' ನಗರದಿಂದ. ಅಲ್ಲಿ ನೇಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ 'ಜಿನೋವಾ ಫಸ್ಟಿಯನ್' ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಮಿಕರು 'ಜೀನ್ಸ್' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.

ಅಪರೂಪದ ಐಷಾರಾಮಿ ಬಣ್ಣ: ಇಂಡಿಗೋ ಕಥೆ

ಡೆನಿಮ್‌ಗೆ ಆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೀಲಿ ಛಾಯೆಯನ್ನು ನೀಡುವ 'ಇಂಡಿಗೋ' ಜವಳಿ ರಂಗದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಗ್ರೀಕೋ-ರೋಮನ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಭಾರತದಿಂದ ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. *ಇಂಡಿಗೋಫೆರಾ ಟಿಂಕ್ಟೋರಿಯಾ* ಎಂಬ ಸಸ್ಯದ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಈ ಬಣ್ಣವನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣ ಸಿಗುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಹಾಗೂ ಗ್ರೀಕ್ ರಫ್ತುದಾರರು ಇದರ ಮೇಲೆ ವಿಪರೀತ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ, ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವು ಶ್ರೀಮಂತರ ಐಷಾರಾಮಿ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು.

ಆದರೆ, 1497 ರಲ್ಲಿ ವಾಸ್ಕೋ ಡ ಗಾಮಾ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ನಂತರ, ಇಂಡಿಗೋ ನೇರವಾಗಿ ಯುರೋಪ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ತಲುಪಲು ಶುರುವಾಯಿತು. ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ಸುಂಕ ತಪ್ಪಿದ್ದರಿಂದ ಯುರೋಪಿನ ಜವಳಿ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಗೋ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.

ತದನಂತರ, 1883 ರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಅಡಾಲ್ಫ್ ವಾನ್ ಬೇಯರ್ ಕೃತಕ (ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ) ಇಂಡಿಗೋವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. 1897 ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದರ ಬೃಹತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಅಗ್ಗದ ಹಾಗೂ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣ ಡೆನಿಮ್ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನೇ ತಂದಿತು.

ಲೆವಿ ಸ್ಟ್ರಾಸ್, ಜಾಕೋಬ್ ಡೇವಿಸ್ ಮತ್ತು ಪೇಟೆಂಟ್ ಕ್ರಾಂತಿ

1853 ರ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ 'ಗೋಲ್ಡ್ ರಶ್' (ಚಿನ್ನದ ಶೋಧ) ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಜರ್ಮನಿಯಿಂದ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದಿದ್ದ **ಲೆವಿ ಸ್ಟ್ರಾಸ್** ಎಂಬ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋಗೆ ತೆರಳಿ ಬಟ್ಟೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಆತನ ಬಳಿ ಇದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪನ್ನವೆಂದರೆ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಡೆನಿಮ್ ಬಟ್ಟೆ.

ನೆವಾಡಾದಲ್ಲಿದ್ದ ಜಾಕೋಬ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಡೇವಿಸ್ ಎಂಬ ದರ್ಜಿ, ಲೆವಿ ಬಳಿಯಿಂದ ಡೆನಿಮ್ ಬಟ್ಟೆ ಖರೀದಿಸಿ ಡೇರೆ ಹಾಗೂ ಕುದುರೆ ಕಂಬಳಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ಬೇಗ ಹರಿಯದ ಪ್ಯಾಂಟ್‌ಗಳ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಡೇವಿಸ್ ಒಂದು ಹೊಸ ಉಪಾಯ ಮಾಡಿದ - ಪ್ಯಾಂಟ್‌ನ ಜೇಬುಗಳು ಹಾಗೂ ಹೊಲಿಗೆಯ ಬಲವರ್ಧನೆಗೆ ತಾಮ್ರದ ಸಣ್ಣ 'ರಿವೆಟ್‌ಗಳನ್ನು' (Metal Rivets) ಜೋಡಿಸಿದನು.

ಈ ಹೊಸ ವಿನ್ಯಾಸದ ಪ್ಯಾಂಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಭಾರಿ ಬೇಡಿಕೆ ಬಂತು. ಆದರೆ, ಡೇವಿಸ್ ಬಳಿ ಪೇಟೆಂಟ್ ಪಡೆಯಲು ಹಣವಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ, ಆತ ಲೆವಿ ಸ್ಟ್ರಾಸ್ ಜೊತೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. 1873 ಮೇ 20 ರಂದು ಇಬ್ಬರಿಗೂ US ಪೇಟೆಂಟ್ (No. 139,121) ದೊರೆಯಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಮೇ 20 ಅನ್ನು ‘ಬ್ಲೂ ಜೀನ್ಸ್ ಹುಟ್ಟಿದ ದಿನ’** ಎಂದೇ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಂಗ್ಲರ್ (1905) ಮತ್ತು ಲೀ (1911) ನಂತಹ ದೈತ್ಯ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಕಾಲಿಟ್ಟವು.

ಕಾರ್ಮಿಕರ ಉಡುಪಿನಿಂದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಸಂಕೇತದವರೆಗೆ

1920-1940 (ಕಾರ್ಮಿಕರ ದೈನಂದಿನ ಉಡುಪು): ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಜೀನ್ಸ್ ಕೇವಲ ಕೌಬಾಯ್‌ಗಳು, ಗಣಿಗಾರರು, ರೈಲ್ವೆ ನೌಕರರು ಹಾಗೂ ರೈತರ ಕೆಲಸದ ಉಡುಪಾಗಿತ್ತು. ದ್ವಿತೀಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜೀನ್ಸ್ ಅನ್ನು 'ಅಗತ್ಯ ಸರಕು' ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ, ಕೇವಲ ರಕ್ಷಣಾ ವಲಯದ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗಷ್ಟೇ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೈನಿಕರು ಇದನ್ನು ಬಿಡುವಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದಾಗ, ಜೀನ್ಸ್ ‘ವಿರಾಮದ ಉಡುಪಾಗಿ’ ಬದಲಾಯಿತು.

1950 (ಬಂಡಾಯದ ಸಂಕೇತ):ಜೇಮ್ಸ್ ಡೀನ್, ಮರ್ಲಾನ್ ಬ್ರಾಂಡೊ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಲಿನ್ ಮನ್ರೋ ಅವರಂತಹ ಹಾಲಿವುಡ್ ತಾರೆಯರು ಸಿನಿಮಾಗಳಲ್ಲಿ ಜೀನ್ಸ್ ಧರಿಸಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಯುವಜನತೆ ತಲೆಬಾಗಿತು. ಜೀನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ದಂಗೆ ಅಥವಾ ಬಂಡಾಯದ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅಮೆರಿಕದ ಅನೇಕ ಶಾಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಥಿಯೇಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಜೀನ್ಸ್ ಬ್ಯಾನ್ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು!

1960-1970 (ಹಿಪ್ಪಿ ಕ್ರಾಂತಿ & ಫ್ಯಾಷನ್): ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಯುದ್ಧದ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಲು ಜೀನ್ಸ್ ಧರಿಸಿದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 'ಬೆಲ್-ಬಾಟಮ್' (ಅಗಲವಾದ ಕೆಳಭಾಗ) ಜೀನ್ಸ್, ಕಸೂತಿ ಕೆಲಸದ ಜೀನ್ಸ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದವು.

1980-1990 (ಡಿಸೈನರ್ ಯುಗ & ಹಿಪ್-ಹಾಪ್):** ಕ್ಯಾಲ್ವಿನ್ ಕ್ಲೈನ್, ಅರ್ಮಾನಿಯಂತಹ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಡಿಸೈನರ್‌ಗಳು ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಜೀನ್ಸ್ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಆಸಿಡ್ ವಾಶ್, ಸ್ಕಿನ್ನಿ ಫಿಟ್, ಮತ್ತು 90ರ ದಶಕದ ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬ್ಯಾಗಿ ಜೀನ್ಸ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಆಳಿದವು.

ಡೆನಿಮ್ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮಗಿದು ಗೊತ್ತೇ?

ಪಾಕೆಟ್ ವಾಚ್ ರಹಸ್ಯ: ಜೀನ್ಸ್ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ಜೇಬನ್ನು ಮೂಲತಃ ಪಾಕೆಟ್ ವಾಚ್ ಇಡಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ದಾರ: ಜೀನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ದಾರವನ್ನು ಮೂಲತಃ ತಾಮ್ರದ ರಿವೆಟ್‌ಗಳ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಮ್ಯಾಚ್ ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಒಂದು ಹತ್ತಿ ಬೇಲ್: ಕೇವಲ ಒಂದು ಬೇಲ್ ಹತ್ತಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 325 ಜೀನ್ಸ್ ಪ್ಯಾಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು.
ಯುಕೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ: ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಬರೋಬ್ಬರಿ 70 ಮಿಲಿಯನ್ ಜೀನ್ಸ್ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತವೆ!

ಡೆನಿಮ್‌ನ ಭವಿಷ್ಯ: 'ಹಸಿರು' ರೂಪದತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ

ಇಂದಿನ 2020ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಫ್ಲೇರ್ಡ್, ಹೈ-ವೇಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನಿ ಶೈಲಿಗಳು ಮರಳಿ ಬಂದಿದ್ದರೂ, ಡೆನಿಮ್ ಉದ್ಯಮದ ಮುಂದೆ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಿದೆ - ಅದು ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣೆ. ಬಟ್ಟೆ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಬೇಕಾಗುವುದರಿಂದ, ಈಗ ‘ಸುಸ್ಥಿರ ಡೆನಿಮ್’ ಟ್ರೆಂಡ್ ಶುರುವಾಗಿದೆ.

ರಾಂಗ್ಲರ್‌ನಂತಹ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು 20% ಮರುಬಳಕೆಯ (Recycled) ಡೆನಿಮ್ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಪ್ರಿಮಾರ್ಕ್‌ನಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು 100% ಸುಸ್ಥಿರ ಹತ್ತಿಯಿಂದ ಜೀನ್ಸ್ ತಯಾರಿಸುತ್ತಿವೆ. "ನಿಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿಯಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ" ಎಂಬುದು ಇಂದಿನ ಫ್ಯಾಷನ್ ಜಗತ್ತಿನ ಹೊಸ ಮಂತ್ರ.

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಮಿಕರ ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಕೆಲಸದ ಪ್ಯಾಂಟ್ ಆಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ ನೀಲಿ ಡೆನಿಮ್, ಇಂದು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿಯಾದ ‘ಹಸಿರು’ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಕಾಲಾತೀತವಾಗಿ ತನ್ನ ಪಯಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದೆ.