ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಯುಗದ 101 ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಮರುಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಬಾಂಗ್ಲಾ ಮುಂದು: ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗುವುದೇ ಕಂಟಕ?

ನವದೆಹಲಿ/ಢಾಕಾ: ನೆರೆರಾಷ್ಟ್ರ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಅವರ ಆಡಳಿತ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ, ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಬಾಂಧವ್ಯದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಸಂಚಲನ ಮೂಡಿಸುವಂತಹ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದು ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಹಸೀನಾ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಗಿದ್ದ ಒಟ್ಟು 101 ಪ್ರಮುಖ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಹಾಗೂ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು (MoUs) ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮಧ್ಯಂತರ ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ. ಈ ನಿರ್ಧಾರವು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ನಡುವಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗಿದೆ.

ಢಾಕಾ ಇನ್ನೂ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಈ ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡದಿದ್ದರೂ, ನವದೆಹಲಿ ಮಾತ್ರ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುತ್ತಿದೆ. "ಭಾರತವು ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಭಾರತೀಯ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವಾಲಯದ ವಕ್ತಾರ ರಣಧೀರ್ ಜೈಸ್ವಾಲ್ ನೀಡಿರುವ ಖಡಕ್ ಹೇಳಿಕೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿಡುತ್ತಿದೆ.

ಏನಿದು 101 ಒಪ್ಪಂದಗಳ ವಿವಾದ?

ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮುಖ್ಯ ಸಚೇತಕ ನೂರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ ಮೋನಿ ಮೊದಲು ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು. ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಅವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸ್ವಂತ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದ್ದವು ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರಿ ವಲಯದಿಂದ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿವೆ.

ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಟ್ಟೋಗ್ರಾಮ್ (ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್) ಮತ್ತು ಮೊಂಗ್ಲಾ ಬಂದರುಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ತೀವ್ರ ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗಿವೆ. ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ 'ಸ್ನೇಹಪರ ದೇಶ' ಅಂದರೆ ಭಾರತೀಯ ಹಡಗುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಮೋನಿ ಅವರ ಆರೋಪ.

ಆದರೆ, ಈ ಗೊಂದಲಗಳ ನಡುವೆಯೇ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಸ್ಪಷ್ಟನೆಯೊಂದನ್ನೂ ನೀಡಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ 101 ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಉದ್ದೇಶ ತಮಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಮೋನಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬದಲಾಗಿ, ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ದೇಶದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಮಾರಕವೆನಿಸುವ, ಅಸಮಾನತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಶರತ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು ಢಾಕಾದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.

ಚಟ್ಟೋಗ್ರಾಮ್, ಮೊಂಗ್ಲಾ ಬಂದರುಗಳು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ಮುಖ್ಯ?

ಢಾಕಾ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಈ ಮರುಪರಿಶೀಲನೆಯು ಭಾರತದ ಮೇಲೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಂಪರ್ಕದ ಮೇಲೆ ಭಾರಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಭೂಪಟವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು ಭಾರತಕ್ಕೆ 'ಸಿಲಿಗುರಿ ಕಾರಿಡಾರ್' (ಚಿಕನ್ಸ್ ನೆಕ್) ಒಂದೇ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಸಮಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಸವಾಲಿನದ್ದಾಗಿದೆ.

ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ 2015 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನಡುವೆ ಚಟ್ಟೋಗ್ರಾಮ್ ಮತ್ತು ಮೊಂಗ್ಲಾ ಬಂದರುಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಸರಕುಗಳ ಸಾಗಣೆಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಒಪ್ಪಂದವಾಯಿತು. 2018 ರಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಂತಿಮ ರೂಪ ಹಾಗೂ 2019 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಚೌಕಟ್ಟು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.

ಈ ಬಂದರುಗಳ ಮೂಲಕ ತ್ರಿಪುರ, ಮೇಘಾಲಯ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.ಅಖೌರಾ ಮೂಲಕ ಅಗರ್ತಲಾ, ಡಾವ್ಕಿ ಮೂಲಕ ತಮಾಬಿಲ್, ಸುತಾರ್ಕಂಡಿ ಮೂಲಕ ಶಿಯೋಲಾ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ್‌ಪುರ ಮೂಲಕ ಬಿಬಿರ್ಬಜಾರ್ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.

ಭಾರತದ ಹಡಗು ಸಚಿವಾಲಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಮಾರ್ಗಗಳು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸರಕು ಸಾಗಿಸುವ ದೂರ, ಸಮಯ ಮತ್ತು ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ತಗ್ಗಿಸಿದ್ದವು. ಈಗ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವು ಸಾರಿಗೆ ಶುಲ್ಕ, ಬಂದರು ಬಳಕೆ ನಿಯಮಗಳು ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದರೆ, ಅದು ಕೇವಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗದೆ, ಭಾರತ ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಜಾಲಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಗಲಿದೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಯಾವುದೇ ಅವಸರದ ಪ್ರತಿಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗಿಲ್ಲ. ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವಾಲಯದ ವಕ್ತಾರ ರಣಧೀರ್ ಜೈಸ್ವಾಲ್ ಮಾತನಾಡಿ, "ನಾವು ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಮಗೆ ಯಾವುದೇ ಕಾಗದಪತ್ರ ಅಥವಾ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಬಂದಿಲ್ಲ" ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಆದರೆ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, "ಭಾರತ ತನ್ನ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ, ಒಂದು ವೇಳೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ಭಾರತ ವಿರೋಧಿ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಭಾರತವೂ ಸುಮ್ಮನಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸುಳಿವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇಂಧನ ಪೂರೈಕೆ ತಡೆಹಿಡಿಯುವುದು ಅಥವಾ ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವಂತಹ ಯಾವುದೇ ಕಠಿಣ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಇದುವರೆಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿಲ್ಲ.

ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಅಸಲಿ ಉದ್ದೇಶವೇನು?

ಸಂಪೂರ್ಣ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಬದಲು, ಕೆಲವು ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಮರುಬರಹ ಮಾಡುವುದು ಢಾಕಾದ ತಂತ್ರವಾಗಿದೆ.

1. ಸಾರಿಗೆ ಶುಲ್ಕ ಹೆಚ್ಚಳ: ಭಾರತದ ಸರಕುಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೆರಿಗೆ ಅಥವಾ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್ ಶುಲ್ಕ ಹೇರುವುದು.
2. ಸಮಾನ ಆದ್ಯತೆ: ಭಾರತೀಯ ಹಡಗುಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದ ವಿಶೇಷ ಮುನ್ನಣೆ ಅಥವಾ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಹಿಂಪಡೆದು ಇತರ ದೇಶಗಳ ಹಡಗುಗಳಿಗೂ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು.
3. ದೇಶೀಯ ರಾಜಕೀಯ: ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಅವರ ಭಾರತ ಪರ ನೀತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವ ಪ್ರಸ್ತುತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು, ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುತ್ತಿದೆ.

ಮುಂದಿದೆ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲು: ಗಂಗಾ ನದಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದ!

101 ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಕಿರಿಕಿರಿ ಒಂದೆಡೆಯಾದರೆ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಮತ್ತೊಂದು ಬಹುಮುಖ್ಯ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲು ಎದುರಾಗುತ್ತಿದೆ. 1996 ರಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಗಿದ್ದ 30 ವರ್ಷಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಗಂಗಾ ನದಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದವು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2026 ರಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳಲಿದೆ.

ಈ ಒಪ್ಪಂದದ ನವೀಕರಣದ ಕುರಿತು ಕೇಳಲಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದ ಜೈಸ್ವಾಲ್, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಟ್ಟದ ಮಾತುಕತೆಗಳು ಮುಂದುವರಿಯಲಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎಂದರೆ, ನದಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆಯಂತಹ ಪ್ರಾಣಪ್ರದ ವಿಚಾರ ಮತ್ತು 101 ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಮರುಪರಿಶೀಲನೆ - ಈ ಎರಡೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಎದುರಾಗಿದೆ.

ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಬಾಂಧವ್ಯದ ಈ ಹೊಸ ಹೊರಳುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಢಾಕಾ ತನ್ನ ಅಂತಿಮ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಮೇಲಷ್ಟೇ 101 ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಸಂಪರ್ಕ ಜಾಲದ ಗತಿ ಏನೆಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಲಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಉಭಯ ದೇಶಗಳೂ ಪರಸ್ಪರರ ನಡೆಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಗಮನಿಸುತ್ತಿವೆ.